امشاسپندان یا اَمِشَه سپَنتَه، جمع امشاسپند است که به معنای جاودانان پاک یا مقدسان نامیراست. این واژه از دو جزء اَمِشَه به معنای جاودان و نامیرا و سپنته به معنای پاک و مقدس تشکیل شده‌ است.

       امشاسپندان شش فروزه‌ی اهورامزدا هستند که هر کدام دارای مفهومی است که بخشی از عظمت خداوند یکتا را به آدمی می‌شناساند و با شناخت و پیروی از این مفاهیم و ایزدان می‌توان اهورامزدا را درک کرد. بنا به باورهای مذهبی زرتشتیان، امشاسپندان در جهان گیتایی آفریدگار را برای گسترش دادگری و صلح یاری می‌کنند و هر یک گماشته‌ای بر دسته‌ای از آفریده‌ها هستند. امشاسپندان که واسط میان آفریدگار و آفریده هستند، راهبر نیکوکاران به سوی بهشت نیز به شمار می‌آیند.

  • پیدایش امشاسپندان

        گفته‌اند اهورامزدا نبردی سهمگین علیه اهریمن آغاز نمود و بنا به دانش نامحدودی که در اختیار داشت، متوجه شد که پیروزی در این کارزار دست‌ یافتنی نیست مگر با آفرینش بهشتیان. پس لشکری بیاراست از نیمه‌خدایانی بهشتی. در میان بهشتیانِ لشکر مزدایی، شش سرور برجسته پا به عرصه‌ی وجود نهادند. اهورامزدا آنان را گرامی داشت، کرامت بخشید و فرزندان خویش خواند. در جهان مینوی، هر یک از این شش سرور جاویدان تجسم یکی از ویژگی‌های آفریدگار و فروزه‌های اهورایی هستند و در جهان گیتایی نیز پشتیبان یکی از پدیده‌های مادی.

       در جهان‌بینی دین زرتشت، آن هنگام که شخصیت‌های خداگون از اندیشه‌ی آدمی زاییده نشده بودند، پیوسته ویژگی‌هایی برجسته از اهورامزدا به چشم می‌خوردند که مردمان را در رسیدن به روشنایی یاری می‌رساندند. این ویژگی‌ها به آهستگی و در گذر دوران دستخوش تغییرات جادوی جان‌بخشی زمان شده، تشخّص یافته و جدا از شخصیت اهورامزدا، با نامِ امشاسپندان، ستایش شده‌اند. هر یک از این امشاسپندان، آن ویژگی اهورایی را که منشاء تبلورشان بود، به نمایندگی خود بر ‌گزیدند و به گماشته و نمادی برجسته بر آن ویژگی تبدیل شدند.

  • رده‌بندی امشاسپندان

       شش امشاسپند که از ایشان به عنوان بزرگترین آفرینش از سوی آفریدگار یاد شده و گفته می‌شود که خود آفریدگار نیز رهبری‌شان را بر عهده دارد، عبارت‌اند از:

۱- وُهومَنَه(بهمن): ایزدی که در سمت راست اهورامزدا می‌نشیند و تقریباً نقش مشاور او را دارد. نام او به معنای اندیشه‌ی نیک است و هماورد اصلی او در نبرد با دیوان اکومن به شمار می‌رود.

۲- اَشه وهیشته(اردیبهشت): ایزدی که به عنوان زیباترین امشاسپندان شناخته شده و نام او به معنای بهترین راستی‌ست. هماورد اصلی‌اش در نبرد با دیوان ایندرَه به شمار می‌رود.

۳- خشَترَه وَییریه(شهریور): ایزدی که مظهر توانایی، شکوه، سیطره و قدرت آفریدگار است و نامش به معنای شهریاری و سلطنت شایسته است. هماورد اصلی‌اش در نبرد با دیوان ساوول به شمار می‌رود.

۴- سِپَنت اَرمَیتی(اسفند): ایزدبانویی که در سمت چپ اهورا مزدا می‌نشیند. نام او به معنای فروتنی و اخلاص بوده و هماورد اصلی‌اش در نبرد با دیوان نانگهیثیه به شمار می‌رود.

۵- هَئوروَتات(خرداد): ایزدبانویی که نگهبان آب‌هاست و شادابی گیاهان نمود اوست. نامش به معنای رسایی و کمال بوده و هماورد اصلی‌اش در نبرد با دیوان تَیریز به شمار می‌رود.

۶- اَمِرِتات(امُرداد): ایزدبانوی گیاهان، اوست که گیاهان را می‌رویاند و رمه گوسفندان را می‌افزاید. نام او به معنای جاودانگی و نامیرایی‌ست. هماورد اصلی‌اش در نبرد با دیوان زَیریز به شمار می‌رود.

       در روزشمار کهن ایران، شش روز از روزهای ماه و شش ماه از دوازده ماه سال به نام هر یک از شش امشاسپند نامگذاری شده‌ است که عبارت‌اند از:

بهمن: روز دوم، ماه یازدهم.
اردیبهشت: روز سوم، ماه دوم.
شهریور: روز چهارم، ماه ششم.
اسفند: روز پنجم، ماه دوازدهم.
خرداد: روز ششم، ماه سوم.
امرداد: روز هفتم، ماه پنجم.

       همچنین در برخی از ادبیات دینی، امشاسپندان در جهان گیتایی دارای نقشی نگهبان‌گونه هستند که گماشته‌ی شش گروه از آفریده‌های جهان‌اند: وهومنه نگهبان جانوران سودمند، اشه وهیشته نگهبان آتش، خشتره وییریه نگهبان فلزات، سپنت ارمیتی نگهبان زمین، هئوروتات نگهبان آب و امرتات نگهبان گیاهان.

  • در نبرد با اهریمنان

       در جهان‌بینی دین زرتشت که بیانگر رزمگاهی از نبرد خیر علیه شر است، در برابر امشاسپندان که فروزه‌های نیک آفریدگار به شمار می‌روند ردیفی از دیوان نیز وجود دارند که ویژگی‌های انگره مینو بوده و به جنگ علیه امشاسپندان و همه‌ی آفریده‌های آفرینش خدایی می‌پردازند. اهریمن که آفریننده‌ی شر است، آفرینش زیان‌بار دارد و گروهی از دیوهای کماره را برای ایستادن در برابر امشاسپندان می‌آفریند. دسته‌ای دیگر از دیوان نیز وجود دارند که در برابر ایزدان دیگر می‌ایستند.

       سَر دیو یا کمالگان، سرکردگان دیوان هستند و در رده‌ی نخست موجودات بد مینُوی قرار دارند. ایشان شش سر دیو هستند و عبارت‌اند از:

اکومن(اَکه‍مَنه): دشمن بهمن است و گماشته‌ی بداندیشی و آشتی‌ناپذیری در جهان گیتایی‌ست. او را به عنوان پیام‌آور اهریمن می‌شناسند.
ایندرَه(اِندَر): دشمن اردیبهشت است. در باورهای ایرانی به صورت دیوی در آمده است که آفریدگان را از نیکویی کردن باز می‌دارد و با نظم و ترتیب دشمن است.
ساوول(سَروَه): دشمن شهریور و نمادی از شهریاری بد و ستمکاری‌ست.
ناهیه(نانگهیثیه): دشمن اسفند که آفریدگان را از قانع بودن باز می‌دارد و آنان را ناراضی می‌سازد.
تَیریز(تئیری): دشمن خرداد که گیاهان و دام‌ها را به زهر می‌آمیزد.
زَیریز(زئیری): دشمن امرداد که زهر می‌سازد.

       ویژگی امشاسپندان به گونه‌ای‌ست که به مجردات معنوی و اخلاقی دلالت داده‌ شده و گاهی مفهومی انتزاعی را در بر می‌گیرند. گرچه در عقاید امروزی زرتشتیان، امشاسپندان تنها به عنوان ویژگی‌ها و فروزه‌های اهورامزدا شناخته می‌شوند اما این فروزه‌ها همواره در نوشتارها دارای شخصیت ویژه بوده و حالتی اسطوره‌ای‌ دارند.

پایان

  • دنیای بی‌رحم نغمه‌ای از یخ و آتش

         آیا مارتین از کشتار شخصیت‌ها و آزار خوانندگان کتاب و بینندگان سریال لذت می‌برد؟      …
  • دختری که بوسیده نشد

         در هیاهوی نبرد بلک واتر، آن هنگام که شبح سبز تاریکیِ شب را دریده بود، صدای قدم زدن دخ…
  • چگونگی مقابله با وایت‌واکرها

         بر خلاف مجموعه کتاب‌های نغمه‌ای از یخ و آتش، در سریال بازی تاج و تخت اشارات بسیاری به…
  • اساطیر ایران: اَشَه وَهیشتَه

         اَشَه وَهیشتَه، اَرتَه وَهیشتَه یا اُردیبهشت به معنای بهترین راستی‌ و درستی‌ست. این و…
  • اساطیر ایران: وُهومَنَه

          وُهومَنَه، وُهومَن یا بَهمَن به معنای نیک منش یا نیک نهاد است. این واژه از دو جزء وُ…
  • اساطیر ایران: پیشگفتار

           آن‌جا که تاریخ گنگ و بی‌صداست، اسطوره سخنگوی جان‌ها و دل‌هاست چرا که آیینه‌ی تمام ن…
  • اساطیر ایران: اَشَه وَهیشتَه

         اَشَه وَهیشتَه، اَرتَه وَهیشتَه یا اُردیبهشت به معنای بهترین راستی‌ و درستی‌ست. این و…
  • اساطیر ایران: وُهومَنَه

          وُهومَنَه، وُهومَن یا بَهمَن به معنای نیک منش یا نیک نهاد است. این واژه از دو جزء وُ…
  • اساطیر ایران: پیشگفتار

           آن‌جا که تاریخ گنگ و بی‌صداست، اسطوره سخنگوی جان‌ها و دل‌هاست چرا که آیینه‌ی تمام ن…

پاسخ دهید

بررسی کنید

دنیای بی‌رحم نغمه‌ای از یخ و آتش

     آیا مارتین از کشتار شخصیت‌ها و آزار خوانندگان کتاب و بینندگان سریال لذت می‌برد؟      …