بیش‌تر مخاطبان کمیک‎بوک در ایران، این صنعت را با اَبَرقهرمانان خیالی و قدرتمندِ مارول و دی‌سی می‌شناسند. با این حال، دنیای کمیک شامل موضوعات مختلفی می‌شود. نخستین کمیک‌ها به‌صورت چند پانل و با موضوعات کمدی در روزنامه‌ها چاپ می‌شدند؛ به مرور زمان و پیشرفت این صنعت، کمیک‌بوک‌ها به‌صورت مجله‌های هفتگی و ماهانه و رمان‌های تصویریِ تک‌قسمته به محبوبیت بالایی دست یافتند.
نخستین باری که پای کمیک به ایران باز شد، اوایل دهۀ ۴۰ شمسی بود. در این سال‌ها، مجلۀ کیهان بچه‌ها(زیرمجموعه‌ای از مجموعۀ کیهان) کمیک‌هایی را برای کودکان و خردسالان منتشر کرد.
طی سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶، انتشارت یونیورسال به مدیریت ماردیک بوغوسیان، سیزده شماره از کمیک مشهور «ماجراهای تن‌تن و میلو» را با ترجمهٔ خسرو سمیعی به چاپ رساند. در سال ۱۳۵۵ انتشارت یونیورسال کتاب‌مصور «عظمت بازیافته» را با تصویرگری طراح بلژیکی، دینو آتاناسیو، منتشر کرد.

جلد کتاب‌مصور عظمت بازیافته.

این کتاب‌مصور را می‌توان اولین کمیک‌بوک ساخت ایران دانست! این کتاب که برای کودکان و نوجوانان منتشر شده بود، تاریخ معاصر ایران را از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۵ را بنا به روایت رسمی حکومت وقت و با محوریت زندگی محمدرضا پهلوی به تصویر کشیده بود.
در سال ۱۳۵۵، داستان‌مصورِ ایرانیِ «رستم و اسفندیار»، با تصویرگری سیروس راد توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شد. در سال‌های بعد، انتشارات مصور شروع به انتشار کمیک‌های قدیمی کرد. یکی از این کمیک‌ها فانتوم در قبیلۀ ارواح نام داشت. طراحان این نشر با استفاده از کاغذ پوستی، تصاویر کمیک‌های قدیمی را از نو می‌کشیدند و بعد از رنگ‌آمیزی‌شان، دوباره منتشرشان می‌کردند.

بعد از انقلاب اسلامی ایران تا همین چند سال پیش، فعالیت‌های ناشران مختلف در زمینۀ کمیک‌بوک تقریباً به صفر رسید. تا این‌که طی سال‌های اخیر، تارنماهای هواداری مردم‌نهاد اقدام به ترجمه و بازآرایی کمیک‌هایی از مارول، دی‌سی و دیگر ناشران این حوزه به‌صورت الکترونیک(و غالباً به‌صورت ارائۀ رایگان) کردند. همچنین فعالیت‌های نه‌چندان موفقی برای تولید کمیک‌های بومی انجام گرفت.

برخی از کمیک‌های گروه هنری پرشین‌کمیک.

یکی از گروه‌های نسبتاً فعال در زمینۀ تولید کمیک‌بوک‌های بومی «گروه هنری پرشین‌کمیک» است که کمیک‌هایی برگرفته از داستان‌های اساطیری شاهنامه(و حتی چند کمیک با داستان‌های غیراقتباسی و مستقل) منتشر کرده.

یکی دیگر از کمیک‌های ایرانی، «زندان» نام دارد. این کمیک از سوی انتشارات وارش‌وا منتشر شده که نویسنده و طراح آن، سید سهیل خالقی و امید مجیدی بوده‌اند. در نهایت می‌توان «زندان» را اثری ضعیف تلقی کرد؛ اما به‌نسبت محدودیت‌های صنعت نشر و محبوبیت پایین کمیک‌بوک در ایران، خیلی هم بد نیست.

فرزاد خلیلیان در نقد و بررسی این کمیک در وب‌سایت فانتزی‌کمیک این‌گونه توصیفش کرده است:

زندان در یک کلام تلاشی ناموفق است. اما در عین حال کمیکی مهم است، به‌خاطر تلاشی که برای رسیدن به چیزی می‌کند که در نهایت ناکام می‌ماند. تلاشی برعکس آن چیز که در دهۀ پنجاه و شصت شمسی در رسانه‌ای دیگر صورت گرفت. نوعی تلاش برای ساختن نوعی فیلم سیاسی که از المان‌های ژانر نوآر تبعیت می‌کند. نمونه‌هایی که قبل از انقلاب نماینده‌اش آثار شاخصی چون گوزن‌های مسعود کیمیایی و بن‌بستِ ابراهیم نادری هستند.

فرزان رحمانی نیز نقطه‌ضعف اصلی این کمیک را داستان ضعیفش می‌داند:

«زندان» ضربۀ اصلی را از داستان خود می‌خورد. «زندان» نمی‌تواند تا پایان خواننده را با خود همراه کند و شخصیت‌پردازی بسیار کند. شخصیت هم‌دانشگاهیان جلال در پرده‌ای از مه باقی می‌مانند و با آنکه داستان در مورد جلال است، وی نیز چیز خاصی به ما ارائه نمی‌دهد. برای خواننده مهم نیست که چه اتفاقی برای جلال می‌افتد و داستان این کمیک تا حد زیادی قابل پیش‌بینی است. در «زندان» تقلیداتی از فیلم‌های جاسوسی/جنایی هالیوود نیز به چشم می‌خورد که باعث می‌شود باور آن برای خواننده کمی سخت باشد. لحن داستان همواره در حال تغییر است. در برخی از پنل‌ها شخصیت‌ها با زبان عامیانه صحبت می‌کنند و در پنلی دیگر به زبان رسمی. غلط‌های نگارشی گاه و بی‌گاهی نیز در متن وجود دارند که خواننده را اذیت می‌کنند.

«اردشیر» نیز یک تلاش دیگر برای ساخت کمیک‌بوک در ایران است. طراحی این کمیک بر دوش حسن نوزادیان بوده که در کارنامۀ خود سابقۀ همکاری با چند نشریۀ هنری من‌جمله گل‌آقا را دارد. وی طراح کتاب‌مصور شرلوک هلمز بوده و طراحی گرافیک‌ناول‌های هرگزیان و کمان سورن را در دست اجرا دارد.

فرزاد خلیلیان در نقد و بررسی این کمیک نمرۀ یک از ده را به این داستان داده:

اشتباهات عدیدۀ خالقین اثر و اشکالات تعدد در سلسلۀ روایی کار در توالی پنل‌ها هم بحثی طولانی می‌طلبد که خارج از حوصلۀ این مطلب است. تنها نقاط‌قوت اثر شاید طراحی خوب حسین نوزادیان در بعضی پنل‌ها و چند ایدۀ خوب آن است که متأسفانه اجرای بد کمیک تمامی این نقاط قوت را به هدر داده است. نگارنده امیدوار است که کارهای بعدی خالقین این اثر بهتر باشد اما در مرحلۀ فعلی نمی‌تواند اثر فعلی را بیش‌تر از یک اثر ضعیف به شمار آورد.

گرافیک‌ناولِ آخرین داستان

قرار است به‌زودی گرافیک‌ناولی به‌عنوان پیش‌درآمد انیمیشن آخرین داستان، با نویسندگی اشکان رهگذر منتشر شود. این انیمیشن سینمایی که برداشتی آزاد از داستان «ضحاک» در شاهنامه است، از سال ۱۳۸۹ در استودیو «هورخش» در دست تولید بود. این انیمیشن سابقۀ حضور در جشنواره‌های «کن» و «انسی» امسال را در کارنامۀ خود به ثبت رسانده و به گزارش سایت cartoonbrew تعریفی جدید از انیمیشن ایرانی را ارائه می‌دهد.

دست‌آخر این‌که کتاب‌هایی با موضوع کمیک‌بوک در ایران به چاپ رسیده‌اند که می‌توان از میان آن‌ها به «تاریخچۀ تحلیلی کمیک‌استریپ» نوشتۀ مهدی ترابی مهربانی به‌عنوان دقیق‌ترین و کامل‌ترین‌شان اشاره کرد.

بی‌شک قیمت بالای کمیک‌بوک در ایران و تعداد کم کمیک‌فن‌ها از دلایل ناموفقی این صنعت در کشورمان است؛ شما دوستان می‌توانید با خرید کمیک‌بوک‌های موجود در بازار، کمکی به رونق این صنعت در ایران کنید.


نویسنده: پدرام اسماعیل‌پور

۲ دیدگاه ها

  1. Ali

    ۱۶ بهمن, ۱۳۹۵ در ۲:۰۶ بعد از ظهر

    بسیار حرفه ای و مفید بود دستش شما درد نکنه امید وارم که صنعت کمیک در ایران پیشرفت کنه

دیدگاهتان را بنویسید

بررسی کنید

ترایدنت، شاهد نبرد نهایی

پیش از این، نخستین تیزر رسمی از فصل هشتم سریال بازی تاج‌و‌تخت را به‌همراه تحلیل آن منتشر ک…